Temiz Oda (Cleanroom) Nedir? Veri Kurtarmada Neden Gerekli?

Hızlı cevap: Temiz oda, havadaki toz partiküllerinin sayısının sıkı sınırlarda tutulduğu, filtrelenmiş ve kontrollü bir laboratuvar ortamıdır. Sabit diskin kapağını açmak gerektiğinde (kafa değişimi, plaka müdahalesi) bu ortam zorunludur, çünkü tek bir görünmez partikül bile dönen plaka ile okuma kafası arasına girip her ikisini de mahvedebilir. DSET kontrollü temiz oda koşullarında çalışır, ilk teşhis ücretsizdir ve veri çıkmazsa ücret alınmaz: +90 536 662 38 09.

Temiz oda tam olarak nedir?

Temiz oda, içindeki havanın belirli partikül boyutlarına göre sayıldığı ve sınırlandırıldığı bir ortamdır. Sıradan bir ofis havası, her metreküpte milyonlarca mikroskobik partikül içerir: toz, deri hücreleri, polen, duman, kumaş lifi. Temiz oda, bu partikülleri yüksek verimli HEPA/ULPA filtrelerden geçirerek dramatik biçimde azaltır ve havayı sürekli yenileyerek temiz tutar. Amaç, hassas bileşenlerin (yarı iletken, optik, sabit disk plakası) kirlenmeden işlenebileceği bir alan yaratmaktır.

ISO 14644-1 sınıfları ve Class 100 / ISO 5 ne demek?

Temiz odaların temizlik seviyesi uluslararası ISO 14644-1 standardıyla tanımlanır. Bu standart, havanın metreküpündeki belirli boyuttaki partikül sayısına göre odaları ISO 1'den (en temiz) ISO 9'a kadar sınıflandırır. Daha küçük sayı, daha temiz hava demektir.

Sınıf (ISO 14644-1) Eski US FED-STD-209E karşılığı Yaklaşık temizlik
ISO 5 Class 100 Metreküpte 0.5 mikron ve üstü partikül çok sınırlı
ISO 6 Class 1.000 Daha az hassas üretim
ISO 7 Class 10.000 Genel temiz montaj
ISO 8 Class 100.000 Hafif kontrollü ortam

Veri kurtarmada sabit disk açma işlemleri tipik olarak ISO 5 (eski adıyla Class 100) seviyesinde ya da en azından bu seviyeye yakın kontrollü bir akış altında yapılır. "Class 100" ifadesi, ölçülen referans hacimde 0.5 mikron ve üzeri partikül sayısının çok düşük tutulduğu anlamına gelir. Bu, sabit disk plakasının yüzeyini koruyacak düzeyde temizliktir.

Laminar flow nasıl çalışır?

Temiz odanın kalbinde laminar flow (katmanlı akış) bulunur. Filtrelenmiş hava, tavandan tabana ya da arkadan öne doğru tek yönlü, paralel katmanlar halinde, sabit ve düşük hızla akıtılır. Bu düzenli akış, çalışma alanında oluşan partikülleri türbülansa yol açmadan süpürerek dışarı taşır ve havayı sürekli temiz tutar. Veri kurtarma laboratuvarlarında genellikle bir laminar flow kabini (clean bench) kullanılır: teknisyen diski tam bu temiz hava perdesinin altında açar, böylece plaka yüzeyi sürekli filtrelenmiş havayla yıkanır.

Neden HDD diski normal odada açmak felakettir?

Bunu anlamak için ölçeklere bakmak gerekir. Modern bir sabit diskte okuma/yazma kafası, dönen plakanın üzerinde hava yastığı üzerinde, plakaya değmeden, son derece küçük bir yükseklikte uçar. Bu uçuş yüksekliği nanometre mertebesindedir, yani bir insan saç telinin binlerce kat altındadır. Buna karşılık:

  • Tipik bir toz partikülü, kafa uçuş yüksekliğinden kat kat büyüktür.
  • Bir parmak izi veya deri hücresi, bu boşluğa göre dev bir engeldir.
  • Sigara dumanı partikülleri bile bu hassas boşluğa sığmayacak büyüklüktedir.

Diski normal odada açtığınızda, havadaki bir partikül dönen plaka ile uçan kafa arasına sıkışır. Plaka dakikada binlerce devirle döndüğünden, bu partikül plakaya çarpar, yüzeyi çizer, kafayı yerinden oynatır ve bir "head crash" (kafa çakılması) zincirine yol açabilir. Saniyeler içinde tek bir partikül, kurtarılabilir bir diski kalıcı plaka hasarına dönüştürür. İşte temiz odanın varlık nedeni budur: bu mikroskobik felaketi önlemek.

DSET temiz oda yaklaşımı

DSET, plaka ve kafa müdahalesi gerektiren her işlemi kontrollü temiz oda koşullarında, laminar flow altında yürütür. Disk yalnızca gerçekten açılması gerektiğinde ve mümkün olan en kısa süre açık kalacak şekilde işlenir. Açma kararı verilmeden önce diskin sesi, SMART durumu ve elektronik davranışı değerlendirilir; çünkü gereksiz her açma, ek partikül riskidir. 2003'ten beri Ankara Hacettepe Teknokent Beytepe'deki laboratuvarımızda bu disiplini uyguluyoruz ve %99.4 başarı oranımızın temelinde bu titizlik var.

"Evde açtım" vakalarının sonu

Sahada en çok karşılaştığımız umutsuz vakalar, kullanıcının ya da yetkisiz bir servisin diski mutfakta, garajda veya sıradan bir masada açtığı durumlardır. Disk açıldığı anda içeri partikül girer; çoğu zaman kullanıcı diski kapatır ve "çalışmadı" diye getirir. Ne yazık ki o ana kadar plaka çoktan çizilmiş, kafa kirlenmiş olabilir. Bu, mantıksal bir sorunu mekanik bir felakete çevirir. Bu yüzden kapağı açma ihtiyacı doğuran her belirtide (tıkırtı, klik, dönmeme) diski hiç açmadan getirmek kritiktir, bkz. disk tıkırtı sesi. Açma çoğu zaman kafa değişimi için gerekir ve bu, baştan veri kurtarma sürecinin parçasıdır, genel mantık için veri kurtarma nedir yazısına bakın.

Sık Sorulan Sorular (SSS)

Diski evde temiz görünen bir odada açabilir miyim? Hayır. Çıplak gözle temiz görünen bir oda bile metreküpte milyonlarca partikül içerir. Sabit disk açmak için gereken temizlik, gözle değerlendirilemeyecek kadar yüksektir ve ancak filtreli laminar flow ile sağlanır.

Temiz oda sadece pahalı bir oda mı? Hayır, temiz oda bir sınıflandırmadır. Belirleyici olan duvarlar değil, havadaki partikül sayısının ISO 14644-1 sınırları içinde tutulması ve laminar flow ile sürekli temizlenmesidir.

Class 100 ile ISO 5 farklı şeyler mi? Hayır, aynı seviyeyi anlatan iki isimdir. "Class 100" eski US FED-STD-209E adlandırması, "ISO 5" güncel ISO 14644-1 karşılığıdır.

Disk açılmadan da veri kurtarılabilir mi? Evet, sorun mantıksal ya da elektronik ise (firmware, PCB, dosya sistemi) disk hiç açılmadan kurtarılabilir. Temiz oda yalnızca plaka ve kafa müdahalesi gerektiğinde devreye girer.

Açma işlemi diske her zaman zarar verir mi? Doğru temiz oda koşullarında ve uzman elinde, açma işlemi diske zarar vermeden yapılabilir. Zarar, yanlış ortamda (toz, türbülans) ya da deneyimsiz müdahalede ortaya çıkar.

Kaynaklar