Bad Sector (Sektör Hatası) Nedir? HDD Veri Kurtarma Rehberi

Hızlı cevap: Bad sector, sabit diskte verinin güvenilir okunamadığı bozuk bir depolama bölgesidir. Fiziksel (plaka çiziği, zayıf manyetik bölge) veya mantıksal (hatalı ECC, kesilen yazma) olabilir. Diskte bad sector çoğaldığında kopyalama donar, sistem kilitlenir ve normal kopyalama diski daha da yıpratır. Doğru yol, diski çalıştırmayı bırakıp uzman imajını almaktır. DSET ilk teşhisi ücretsiz yapar, veri çıkmazsa ücret yok: +90 536 662 38 09.

Bad sector tam olarak nedir?

Sabit disk, veriyi 512 bayt ya da 4096 baytlık (Advanced Format) sektörlere böler. Her sektörün yanında, veriyi doğrulayan ve sınırlı hatayı düzelten bir ECC (Error Correcting Code) alanı bulunur. Disk bir sektörü okurken ECC ile hatayı düzeltemiyorsa, o sektör "bad sector" sayılır. Yani bad sector her zaman fiziksel hasar demek değildir; bazen sadece manyetik kayıt zayıflamıştır, bazen yazma işlemi yarıda kesilmiştir.

Bad sector iki ana sınıfa ayrılır:

  • Soft (mantıksal) bad sector: Verinin kendisi okunabilir ama ECC tutmaz. Genelde ani elektrik kesintisi, kesilen yazma ya da sürücü içi tutarsızlıktan doğar. Üzerine doğru veri yazılırsa bazen düzelebilir.
  • Hard (fiziksel) bad sector: Plaka yüzeyinde çizik, partikül hasarı veya manyetik bölgenin kalıcı bozulması vardır. Bu sektör fiziksel olarak ölmüştür ve geri gelmez.

Reallocated, pending ve uncorrectable: üç kritik durum

Disk, bozulan sektörlerle baş etmek için yedek (spare) sektörlerden oluşan bir havuz tutar. Burada üç durum vardır:

Durum Anlamı Risk seviyesi
Pending (bekleyen) Okuma başarısız oldu, sektör yeniden konumlandırma için işaretlendi ama henüz taşınmadı Yüksek, aktif bozulma
Reallocated (yeniden konumlandırılmış) Bozuk sektör yedek havuzdan bir sektörle değiştirildi Geçmiş hasarın izi
Uncorrectable (düzeltilemeyen) ECC ile düzeltilemeyen, kalıcı okuma hatası Çok yüksek, veri kaybı

Pending sektör, diskin "burada sorun var ama henüz çözemedim" dediği andır. Eğer o sektör tekrar başarıyla okunursa pending geri düşer; okunamazsa reallocation (yeniden konumlandırma) gerçekleşir. Yedek havuz tükendiğinde ise disk artık yeni bozuk sektörleri gizleyemez ve hatalar yüzeye çıkar.

SMART 5, 197 ve 198 ne anlatır?

Modern diskler, kendi sağlığını izleyen SMART (Self-Monitoring, Analysis and Reporting Technology) sistemini içerir. Bad sector açısından üç öznitelik kritiktir:

  • SMART 5 (Reallocated Sectors Count): Yedek havuzdan kaç sektörün kullanıldığı. Sıfırdan yukarı her artış, fiziksel bozulmaya işaret eder.
  • SMART 197 (Current Pending Sector Count): Şu an taşınmayı bekleyen, okunamayan sektör sayısı.
  • SMART 198 (Offline Uncorrectable Sector Count): Düzeltilemeyen sektör sayısı.

Bu üç değerden herhangi biri sıfırın üzerindeyse ve özellikle artıyorsa, disk yedeklenmeli ve mümkünse kullanımdan çekilmelidir. SMART, yaklaşmakta olan arızanın erken uyarısıdır; "sağlıklı görünüyor" raporu mutlak bir garanti değildir, çünkü ani mekanik arızalar SMART'a yansımadan da gelebilir.

Bad sector neden kopyalamayı dondurur?

Disk bir bad sector ile karşılaştığında hemen pes etmez. İçindeki firmware, o sektörü onlarca kez yeniden okumayı, kafayı yeniden konumlandırmayı ve farklı zamanlamalarla denemeyi içeren bir kurtarma rutini çalıştırır. Bu rutin sektör başına saniyelerce sürebilir. Binlerce bad sector olan bir diskte işletim sistemi, her sektörde bu beklemeye takılır ve kopyalama saatlerce "donar" gibi görünür. Daha kötüsü, bu agresif tekrar tekrar okuma, zaten zayıf olan plaka yüzeyini ve okuma kafasını daha da yıpratır. İşte bu yüzden bozuk bir diskten normal kopyalama yapmak, kalan veri şansını fiilen azaltır.

Neden ddrescue veya PC-3000 ile imaj alınır?

Profesyonel kurtarmada altın kural, orijinal diske dokunmayı en aza indirmek ve önce bire bir bir kopya (imaj) çıkarmaktır. Burada iki temel araç vardır:

  • GNU ddrescue: Açık kaynaklı bir imaj alma aracıdır. Önce kolay okunan blokları hızla kopyalar, bad sector bölgelerini atlar ve bir harita (mapfile) tutar; sonra zor bölgelere geri dönüp sınırlı sayıda dener. Bu sayede disk en az yıpranır ve elde edilebilen veri önce kurtarılır.
  • PC-3000: Profesyonel laboratuvar donanım/yazılım kompleksidir. ddrescue'nun yapamadığını yapar: diskin firmware'ine doğrudan erişip okuma rutinlerini değiştirir, kafa haritalarını yönetir ve zayıf kafaları devre dışı bırakarak okumayı sürdürür. Bunun nasıl çalıştığını PC-3000 nedir yazısında detaylandırdık.

İmaj alındıktan sonra tüm dosya sistemi onarımı ve dosya çıkarma işlemleri orijinal disk üzerinde değil, bu güvenli kopya üzerinde yapılır. Veri kurtarmanın genel mantığını veri kurtarma nedir rehberinde özetledik.

Ev yöntemleri neden riskli?

İnternette dolaşan "chkdsk /r", "bad sector onarım programı" ya da "diski dondurucuya koy" gibi tavsiyeler, bad sector aktifken çoğu zaman zararlıdır. chkdsk /r tüm yüzeyi tarar ve bozuk sektörlere defalarca yazıp okumaya çalışır; bu, ölmekte olan bir diski bitirebilir ve dosya sistemi meta verisini yeniden yazarak kurtarmayı zorlaştırır. Diskte tikirti veya klik sesi de varsa durum mekaniktir; o noktada her açma denemesi geri dönüşü olmayan hasar riskidir, bkz. disk tıkırtı sesi. Veriyi yok eden hataların tam listesi için veri kurtarmada veriyi yok eden hatalar yazısına bakın.

Sık Sorulan Sorular (SSS)

Bad sector kendi kendine düzelir mi? Soft (mantıksal) bad sector, üzerine doğru veri yazıldığında bazen düzelebilir. Hard (fiziksel) bad sector ise plaka hasarı olduğundan asla gerçek anlamda düzelmez; disk yalnızca onu yedek bir sektörle gizler.

SMART 5 değeri kaç olursa endişelenmeliyim? Tek bir doğru eşik yoktur; önemli olan değerin sıfırdan yukarı çıkması ve özellikle zamanla artmasıdır. Artış gözlüyorsanız diski hemen yedekleyin ve kritik işlerde kullanmayı bırakın.

chkdsk çalıştırmam veriyi kurtarır mı? Genelde tam tersi. chkdsk /r ölmekte olan diski zorlar ve dosya sistemi yapılarını değiştirerek profesyonel kurtarmayı zorlaştırabilir. Önemli veri varsa önce imaj alınmalıdır.

ddrescue'yu evde kendim çalıştırabilir miyim? Disk tamamen sessiz ve yalnızca mantıksal bad sector varsa teknik bilgiyle mümkündür. Ancak klik/tikirti sesi, ısınma ya da kafa sorunu varsa ddrescue bile diski bitirebilir; o durumda laboratuvar gerekir.

Bad sector çoğalıyorsa disk ne kadar dayanır? Belirsizdir. Pending ve reallocated sayıları hızla artıyorsa disk günler içinde tamamen okunamaz hale gelebilir. Bu yüzden artış görür görmez veriyi taşımak gerekir.

Kaynaklar