Diske Dokunmadan Önce: Veri Kurtarmayı İmkânsız Kılan 9 Hata

Hızlı cevap: Veri kaybı yaşadığınızda paniğe kapılıp yapılan ilk müdahaleler, çoğu zaman arızanın kendisinden daha çok zarar verir. Kurtarılabilir bir vakayı öldüren en yaygın hatalar şunlardır: formatlanan diske yeni veri yazmak, klik sesi çıkaran diski açıp denemek, chkdsk veya disk onarım araçları çalıştırmak, ıslanan cihazı çalıştırmak, silinen dosyaların yerine kurtarma programını aynı diske kurmak. Altın kural tektir: cihazla bir şey ters gittiğinde durun ve ona yazma yapmayın. Tereddüt ederseniz arayın: +90 536 662 38 09.

Aşağıdaki dokuz hatayı laboratuvarımıza gelen vakalarda neredeyse her hafta görüyoruz. Hiçbiri kötü niyetten değil, hepsi panikten. Ama sonuç çoğu zaman aynı: kurtulabilecek veri kurtulamaz hale geliyor.

1. Formatlanan veya silinen diske yeni veri yazmak

Bir dosyayı sildiğinizde aslında veri hemen gitmez, sadece o alan "boş" olarak işaretlenir. Disk o alana yeni bir şey yazana kadar veri orada durur. Bu yüzden silme veya formattan sonra diske yeni dosya kopyalamak, program indirmek, hatta bilgisayarı normal kullanmaya devam etmek en büyük hatadır. Her yazma işlemi, kurtulabilecek dosyanın üzerine bir başkasını yerleştirebilir. Bu konuyu format atıldı fotoğraflar geri gelir mi yazımızda ayrıntılı işledik.

2. Klik sesi çıkaran diski açıp tekrar denemek

Tıkırtı çıkaran disk fiziksel olarak yaralıdır. Her açılışta kafa, plakayı biraz daha kazır. "Bir kere daha deneyeyim, belki açılır" demek, çoğu zaman son denemedir. Disk ses çıkarıyorsa kapatın ve bir daha açmayın.

3. chkdsk, disk onarım veya "düzelt" araçlarını çalıştırmak

Windows'un chkdsk komutu sağlıklı bir disk için iyidir ama veri kaybı yaşayan bir disk için tehlikelidir. chkdsk, dosya sistemini "tamir ederken" kurtarılabilir kayıtların üzerine yazabilir, zincirleri koparabilir. Aynı şey üçüncü parti "disk tamir" araçları için de geçerli. Veri kaybında onarım değil, kopyalama düşünmelisiniz.

4. Islanan cihazı çalıştırmak veya şarja takmak

Telefon ya da dış disk suya, çaya, denize düştüyse çalıştırmak en kötü harekettir. Islak devreye elektrik vermek kısa devreye ve kalıcı hasara yol açar. Cihazı kapatın, açmaya çalışmayın. Pirince gömmek de işe yaramaz, sadece zaman kaybettirir. Doğru yaklaşımı iPhone suya düştü yazımızda anlattık.

5. Kurtarma programını veri kaybeden diskin üzerine kurmak

İnternetten indirdiğiniz kurtarma programını, tam da veri kaybettiğiniz diske kurmak klasik bir tuzaktır. Programın kendisi diske yazılır ve silinen dosyalarınızın üzerine oturur. Kurtarma yazılımı her zaman farklı bir diske kurulur ve sonuç da farklı bir diske kaydedilir.

6. SSD'yi defalarca takıp çıkarmak

Aniden tanınmayan bir SSD'yi farklı portlara, farklı bilgisayarlara onlarca kez takmak controller'ı daha da yorabilir. Modern SSD'lerde controller arızası hassas bir durumdur, gereksiz denemeler durumu kötüleştirir.

7. RAID dizisini yeniden kurmak (rebuild) ya da diskleri karıştırmak

Bir NAS veya sunucuda disk arızası olduğunda paniğe kapılıp "rebuild" başlatmak veya diskleri yuvalarından çıkarıp sırasını karıştırmak tehlikelidir. Yanlış rebuild, dizinin tutarlılığını kalıcı bozabilir. Disk sırasını not edin ve dokunmayın. Detaylar RAID 5 çöktü yazımızda.

8. Donör parçayı yanlış diskten almaya çalışmak

"Aynı marka bende de var, kafasını takarız" yaklaşımı amatör bir hatadır. Kafa değişimi, aynı model ve aynı üretim partisinden donör ister, üstelik temiz oda ortamında. Yanlış parça takmak veriyi büsbütün riske atar.

9. Beklemek ve "kendi kendine düzelir" ummak

Bazı arızalar bekledikçe büyür. Mekanik bir disk arızası ilerleyebilir, ıslak bir devre korozyona uğrar, şifreli bir sistemde anahtar yönetimi karmaşıklaşır. Veri kaybında zaman sizin lehinize çalışmaz.

Peki doğrusu ne?

Tek cümleyle: cihazı durdurun, ona yazma yapmayın, ve emin değilseniz uzmana danışın. Çoğu kalıcı veri kaybı arızadan değil, arızadan sonraki iyi niyetli ama yanlış müdahalelerden doğar.

Sıkça Sorulan Sorular

Yanlışlıkla format attım, hemen ne yapmalıyım?

O diske hiçbir şey yazmayın, bilgisayarı o disk üzerinden kullanmaya devam etmeyin. Mümkünse kapatın ve uzmana danışın. Veri büyük olasılıkla hâlâ orada.

chkdsk çalıştırdım, geç mi kaldım?

Mutlaka değil. Ama vakit kaybetmeden durun ve diske daha fazla yazma yapmayın. Çoğu vakada chkdsk sonrası bile kurtarma mümkün, ancak zorlaşmış olabilir.

Telefonum suya düştü ama çalışıyor, sorun yok değil mi?

Çalışıyor olması korozyonun başlamadığı anlamına gelmez. Önemli verileriniz varsa yedekleyin ve nem hasarına karşı kontrol ettirin.

Tereddüt ettiğiniz an aramaktan çekinmeyin. Ankara Hacettepe Teknokent: +90 536 662 38 09. Verilerinizi önemsiyoruz.