Yanlışlıkla Silinen NAS Volume veya Pool: Synology ve QNAP Kurtarma

Hızlı cevap: NAS'ınızda volume ya da storage pool yanlışlıkla silindiyse, formatlandıysa veya yeniden oluşturulduysa hemen cihazı kapatın. Çoğu durumda gerçek veri hâlâ disklerin üzerinde duruyor, silinen şey sadece üst katmandaki tablo ve RAID tanımıdır. Cihaz açık kaldıkça yeni yapı eski verinin üzerine yazmaya başlar. Disklere hiçbir şey yapmadan bizi arayın. Acil hat: +90 536 662 38 09.

Neden "init" ya da "format" verinin sonu değil?

Bir NAS'ta volume oluşturmak, diskleri sıfırlamak gibi görünür ama gerçekte çok daha az şey yapar. Synology ve QNAP, diskler üzerinde katmanlı bir yapı kurar: en altta RAID dizisi (genelde Linux md-raid), onun üstünde mantıksal birim (LVM), en üstte de dosya sistemi (Synology'de çoğunlukla btrfs ya da ext4, QNAP'ta ext4). Bir volume oluşturduğunuzda ya da formatladığınızda, sistem genellikle yalnızca bu katmanların başlangıç tablolarını ve meta verisini yazar. Terabaytlarca asıl veri bloğu olduğu yerde kalır.

Yani "yanlışlıkla volume oluşturdum" ya da "pool'u sildim" dediğinizde, kaybolan şey haritadır, hazinenin kendisi değil. Doğru parametreler yeniden hesaplanırsa eski dosya sistemi yeniden çatılabilir ve veriler okunabilir.

İlk ve değişmez kural: cihazı kapatın

Bir NAS açık kaldıkça arka planda çalışmaya devam eder. Yeni oluşturulan boş volume, btrfs ya da ext4 meta verisini disklere yaymaya, dengeleme (scrubbing) yapmaya, RAID'i yeniden senkronize etmeye (resync) başlayabilir. Bu işlemlerin her biri eski verinin üzerine yazma riski taşır. Özellikle RAID yeniden senkronizasyonu, paritenin baştan hesaplanması demektir ve uzadıkça kurtarma şansını düşürür.

Bu yüzden ilk hamle nettir: NAS'ı güç düğmesinden kapatın, yeni volume'a hiçbir dosya kopyalamayın, "tamir et" ya da "yeniden oluştur" sihirbazlarını çalıştırmayın. Diskleri çıkarıp tek tek başka bir bilgisayara takıp denemek de risklidir, sıra ve eşleşme bozulabilir.

Synology SHR ve QNAP'ta yapı neden farklı?

Synology Hybrid RAID (SHR), klasik RAID'den farklı olarak farklı boyuttaki diskleri verimli kullanmak için arka planda birden çok md-raid katmanını LVM ile birleştirir. Bu, esneklik sağlar ama silinen bir SHR pool'un yeniden inşası, standart RAID 5'ten daha çok parametre bilinmesini gerektirir: hangi diskler hangi md katmanına ait, chunk boyutu ne, disk sırası nasıl.

QNAP tarafında ise genellikle daha düz bir md-raid üzerinde LVM ve ext4 bulunur, ancak QNAP'ın kendi thin provisioning ve qtier katmanları işi karmaşıklaştırabilir. Her iki üreticide de mesele aynı: doğru RAID parametrelerini (sıra, chunk, parite düzeni) yeniden bulup üst katmanı yeniden çatmak.

Kurtarma sürecinde katmanlar

Katman Synology QNAP Kurtarmada rolü
RAID dizisi md-raid (SHR çok katmanlı) md-raid Disk sırası ve parite yeniden bulunur
Mantıksal birim LVM LVM Volume sınırları çözümlenir
Dosya sistemi btrfs / ext4 ext4 Dosya ağacı yeniden inşa edilir
Üst veri btrfs subvolume thin provision Anlık görüntü ve paylaşımlar geri gelir

DSET laboratuvarında süreç şöyle işler: önce her disk birebir imaja alınır, çalışma yalnızca bu kopyalar üzerinde yapılır. Sonra RAID parametreleri (disk sırası, chunk boyutu, parite döngüsü) yazılımla yeniden hesaplanır ve dizi sanal olarak yeniden kurulur. Üzerine btrfs ya da ext4 dosya sistemi haritası çıkarılır ve dosyalar isim ve klasör yapısıyla teslim edilir. Birden çok diskli senkron bir dizide bu işlem hassastır, tek bir parametre yanlışsa dosyalar bozuk çıkar.

Çoklu disk senkronu neden önemli?

Bir NAS dizisinde veri tek diskte değildir, çizgili (striped) olarak tüm disklere dağıtılmıştır. Bir dosyanın parçaları farklı disklerde sırayla yer alır. Bu yüzden kurtarma için disklerin doğru sırada ve doğru hizalamada bir araya getirilmesi şarttır. Tek bir diskin yerini şaşırmak ya da bir diskin eski bir senkron noktasından kalması, tüm dosya yapısını okunamaz hale getirir. İşin uzmanlık gerektiren kısmı tam burasıdır.

Diğer NAS senaryolarıyla bağlantı

Eğer NAS'ınızda volume silinmesi değil de disklerden biri ya da birkaçı arızalandıysa, süreç biraz farklıdır. Synology için Synology NAS çöktü SHR veri kurtarma yazımıza, QNAP için QNAP NAS veri kurtarma yazımıza bakabilirsiniz. RAID düzeyinde genel bir çöküş yaşadıysanız RAID 5 çöktü kurtarma süreci yazısı maliyet ve süre beklentisi için iyi bir başlangıçtır.

DSET'in yanlış silinen NAS yaklaşımı

2003'ten beri Ankara Hacettepe Teknokent Beytepe laboratuvarımızda NAS dizilerini kurtarıyoruz. Yanlışlıkla silinen ya da yeniden oluşturulan volume vakalarında en kritik faktör, cihazın silmeden sonra ne kadar açık kaldığıdır. Hemen kapatılan diziler neredeyse tamamen kurtulur. Başarı oranımız yüzde 99,4. İlk teşhis ücretsizdir, veri çıkmazsa ücret almıyoruz.

Sık Sorulan Sorular (SSS)

Volume'u sildikten sonra yenisini oluşturdum, veri gitti mi?

Hemen kapattıysanız büyük olasılıkla hayır. Yeni volume sadece üst katman tablolarını yazar, asıl veri blokları genelde el değmeden kalır. Ancak yeni volume'a dosya kopyaladıysanız ya da uzun süre açık bıraktıysanız bir kısmı üzerine yazılmış olabilir.

Diskleri çıkarıp bilgisayara taksam okur mu?

Tek tek takmak risklidir. Sıra bozulabilir, bazı işletim sistemleri otomatik "başlatma" önerip diske yazabilir. En güvenlisi diskleri hiç oynatmadan laboratuvara getirmektir.

Synology SHR ile normal RAID 5 kurtarması aynı mı?

Hayır. SHR, farklı boyutlu diskleri kullanmak için birden çok md-raid katmanını LVM ile birleştirir. Bu yüzden yeniden inşa daha fazla parametre bilmeyi gerektirir ve standart RAID'den daha karmaşıktır.

QNAP'ta thin provisioning vardı, sorun olur mu?

Olabilir. Thin provisioning ve qtier gibi katmanlar, hangi blokların gerçekten yazıldığını izleyen ek meta veri tutar. Kurtarmada bu katmanların doğru yorumlanması gerekir, bu yüzden QNAP vakalarında uzmanlık önemlidir.

Cihaz hâlâ açık, ne yapayım?

Hemen güç düğmesinden kapatın. Hiçbir tamir sihirbazı çalıştırmayın, yeni volume'a dosya kopyalamayın. Sonra bizi arayın, ücretsiz teşhis yapalım.

Kaynaklar