Suya Düşen, Sel ve Yangın Hasarlı Hard Disk / SSD Veri Kurtarma

Hızlı cevap: Suya düşen, sele kapılan ya da yangın gören bir diski sakın kurutup çalıştırmaya çalışmayın. Islak bir diske güç vermek, devre kartında kısa devreye ve plaka yüzeyinde korozyona yol açarak kurtarılabilir veriyi kalıcı yok eder. Diski kapalı tutun, sallamayın, hava ile kurutmaya çalışmayın ve bir an önce profesyonel laboratuvara ulaştırın. İlk 24 saat içinde temiz oda müdahalesi kurtulma oranını ciddi biçimde artırır. DSET Ankara: +90 536 662 38 09.

Su hasarında asıl tehlike su değil, korozyondur

Pek çok kişi diskin ıslandığını görünce ilk refleksle onu kurutmaya, fön tutmaya veya pirince gömmeye çalışır. Bu, su hasarlı vakalarda yapılan en yıkıcı hatadır. Çünkü asıl zarar, suyun kendisinden çok suyun bıraktığı kalıntılardan ve oksitlenmeden gelir.

Şehir suyu, sel suyu ve denizsuyu mineraller, klor, tuz ve iletken parçacıklar içerir. Su buharlaştıkça bu maddeler devre kartının (PCB) ve okuma kafalarının üzerinde tortu bırakır. Plakanın manyetik yüzeyiyle temas eden tuzlu nem, çok kısa sürede korozyon başlatır. Bir kez oksitlenen manyetik kaplama bölgesi fiziksel olarak yok olur ve o bölgedeki veri geri gelmez.

İşte bu yüzden ıslak diskin kuruması, kurtarmayı kolaylaştırmaz, tam tersine zorlaştırır. Nemli kaldığı sürece tortu yumuşaktır ve laboratuvarda profesyonel olarak temizlenebilir. Tamamen kuruyan tortu ise plakaya yapışır.

Islak diske güç vermek neden kısa devre yapar

Mekanik bir hard diskin altında, içinde nem barındıran bir devre kartı vardır. Bu karta güç verdiğiniz an, su iletken bir köprü gibi davranıp komşu hatlar arasında kısa devreye sebep olur. Sonuç çoğu zaman yanmış bir TVS diyot, kömürleşmiş bir kontrol çipi ya da tümüyle ölmüş bir PCB olur.

SSD'lerde durum daha da naziktir. SSD'de dönen parça yoktur ama veriyi tutan NAND yonga bacakları ve kontrolcü, neme ve oksitlenmeye karşı son derece hassastır. Islak bir SSD'ye güç vermek kontrolcüyü öldürebilir. Kontrolcü ölünce NAND içindeki veri yerinde durur ama erişilemez hale gelir ve SSD aniden öldüğünde uygulanan yonga seviyesi kurtarma gerekir.

Yangın, duman ve ısı hasarı: plaka deformasyonu

Yangın hasarı su hasarından farklı bir mekanizmayla zarar verir. Burada üç ayrı etken iş başındadır:

  • Isı: Alüminyum plakalar belirli bir sıcaklığın üzerinde geometrisini kaybeder, hafifçe eğilir. Eğilmiş bir plaka artık kafanın altında dengeli dönemez.
  • Duman ve is: İs parçacıkları temiz oda standardının çok ötesinde bir kirliliktir. Kafa ile plaka arasına giren tek bir is zerresi bile kafa çakmasına yol açabilir.
  • Söndürme suyu: Yangının ardından gelen söndürme suyu, ısı hasarının üzerine bir de su ve korozyon hasarı ekler.

Cam plakalı disklerde ısı şoku daha tehlikelidir, çünkü cam plaka ani sıcaklık değişiminde çatlayabilir hatta kırılabilir. Kırık plakada veri fiziksel olarak parçalanır.

İlk 24 saat: doğru ve yanlış davranışlar

Sıvı ve ısı hasarında zaman korozyonun lehine işler. Aşağıdaki tablo doğru refleksleri özetliyor.

Durum YANLIŞ (yapmayın) DOĞRU (yapın)
Disk ıslandı Fönle kurutmak, pirince gömmek, güneşe koymak Kapalı tutmak, antistatik poşete almak
Disk hâlâ çalışıyor Acele yedek almaya çalışmak Hemen güvenle kapatmak
Tortu / pas göründü Silmeye, ovalamaya çalışmak Dokunmadan laboratuvara ulaştırmak
Yangın / is var Açıp içine bakmak Hava almayan kutuda taşımak
SSD ıslandı USB ile bilgisayara takmak Güç vermeden uzmana götürmek

Kritik kural şudur: nemli bir diski kurutmaktansa, nemli haliyle hızlıca laboratuvara ulaştırmak çok daha güvenlidir. Disk yolda kuruyacaksa bile, ona asla güç vermeyin.

Laboratuvarda profesyonel temizleme süreci

DSET temiz odasında sıvı hasarlı bir disk şu aşamalardan geçer. Önce disk steril ortamda açılır ve plaka ile kafa durumu mikroskop altında incelenir. Ardından plakalar, korozyon ve tortuyu çözen özel laboratuvar solüsyonlarıyla iyonsuz su ortamında temizlenir. Bu işlem, sıradan bir bilgisayarcının yapamayacağı, kontaminasyonsuz bir ortam gerektirir.

Devre kartı tamir edilemeyecek durumdaysa, aynı model ve aynı üretim partisinden uyumlu bir donör PCB ile değiştirilir, ROM yongası orijinalden aktarılır. Disk yeniden okunabilir hale geldiğinde sektör sektör birebir görüntü alınır ve tüm kurtarma bu kopyadan yürütülür, böylece zaten hassas olan orijinal disk daha fazla yorulmaz. Görüntü almanın neden önce yapıldığını disk imajı ne zaman alınır yazımızda anlattık.

DSET olarak 2003'ten beri Ankara Hacettepe Teknokent Beytepe kampüsündeki laboratuvarımızda çalışıyoruz. İlk teşhisimiz ücretsizdir ve veri çıkmazsa ücret almayız.

Sık Sorulan Sorular (SSS)

Suya düşen diski pirince gömmek işe yarar mı?

Hayır. Pirinç mitinin telefonlarda bile etkisi tartışmalıyken, mekanik diskin mühürlü gövdesine pirinç nüfuz etmez, içerideki neme de etkisi olmaz. Üstelik bu sürede korozyon ilerler. En doğrusu diski hiç kurutmadan laboratuvara ulaştırmaktır.

Disk kurudu ve çalışıyor gibi, yedek alabilir miyim?

Almayın. Korozyonlu bir disk birkaç dakika çalışıp tam okuma sırasında durabilir ve o anda kafa çakması yaşanabilir. Tek bir başarısız okuma denemesi bile kurtulabilir vakayı bitirebilir. Diski kapatın.

Yangın gören SSD'den veri kurtulur mu?

NAND yongaları aşırı ısıya maruz kalmadıysa kurtulma şansı vardır. Kontrolcü hasarlıysa yonga seviyesinde okuma ve yeniden montaj gerekir. Net cevap ancak ücretsiz teşhisten sonra verilir, abartılı garanti veren yerlere güvenmeyin.

Deniz suyuna düşen disk farklı mı?

Evet, tuz korozyonu tatlı sudan çok daha agresiftir. Deniz suyu hasarında zaman daha da kritiktir, diski mümkünse hafif nemli bir bezle sararak en kısa sürede ulaştırın, ama yine güç vermeyin.

Ne kadar sürede getirmeliyim?

İlk 24 ila 48 saat en değerli zamandır. Korozyon ilerledikçe kurtulma oranı düşer. Şehir dışından geliyorsanız diski nemli haliyle hava almayan bir kutuya koyup kargolayın, bizi önceden arayın: +90 536 662 38 09.

Kaynaklar