DeepSpar Disk Imager Nedir? Bad-Sector HDD Klonlamada Sektör Standardı

Bir sabit disk açıldığında "tık tık" sesi duyuluyorsa, ya da Windows üzerinde kopyalama yüzde 3'te saatlerce takılıyorsa, klasik bir araçla (örneğin dd, Clonezilla, Acronis) sektör‑sektör imaj almayı denemek çoğu zaman diski daha da bozar. Çünkü bu araçlar bir okuma hatası gördüğünde varsayılan olarak yeniden, yeniden, yeniden dener; oysa zaten ölmekte olan kafa veya plaka için her yeni deneme bir kırbaç darbesidir.

İşte bu noktada profesyonel veri kurtarma laboratuvarlarında DeepSpar Disk Imager (DDI) devreye girer. Bu yazıda DDI'ın ne olduğunu, hangi vakalarda kullanıldığını, PC‑3000 / Atola Insight / Tableau / X‑Ways gibi diğer endüstri araçlarıyla farklarını ve DSET laboratuvarında nasıl konumlandırıldığını teknik düzeyde açıklayacağız.

Genel veri kurtarma süreciyle ilgili pillar yazımız için bkz: Veri Kurtarma Rehberi 2026 Türkiye.

DeepSpar Disk Imager Kısaca

DeepSpar, Kanada merkezli (Ottawa, Ontario) bir veri kurtarma donanım üreticisidir. Resmi sitesi: deepspar.com. Şirketin ana ürünü olan Disk Imager, fiziksel ya da yarı‑fiziksel hasarlı sabit disklerden mümkün olan en fazla sektörü, diske en az stres bindirerek çekmek için tasarlanmış özel amaçlı bir donanımdır.

DDI bir yazılım değil; içinde kendi gömülü kontrolcüsü, kendi güç hattı, kendi SATA / PATA arayüzü olan bağımsız bir kart + ona eşlik eden kontrol PC yazılımıdır. Yani DDI takılı bir Windows makinesi gerçekte iki ayrı sistem gibi davranır: PC'nin işletim sistemi diskle hiç doğrudan konuşmaz; DDI arada kalır ve diski tüm anlamıyla yönetir.

Bu mimarinin pratik sonucu şudur: kötü sektör geldiğinde Windows'un SATA sürücüsü değil, DDI'ın firmware'i karar verir; gerekirse milisaniye düzeyinde reset atar, gerekirse okumayı keser, gerekirse diski power‑cycle eder.

DDI 4 ve DDI Forensic

DeepSpar üç ana ürün hattını duyurmaktadır (DeepSpar resmi ürün sayfası: https://www.deepspar.com/products.html):

1. DDI 4: Veri kurtarma laboratuvarları için ana imajlama ünitesi. SATA ve PATA arayüzü, çok pasolu okuma, kafa haritalama (head map) ve hop tabanlı atlama mantığı.
2. DDI Forensic: Adli bilişim için yapılandırılmış sürüm. Kalıcı write‑block, hash zinciri, otomatik vaka log'u, bozuk diskten bile sektör‑sektör adli imaj üretebilme.
3. DeepSpar 3D Data Recovery: Disk firmware seviyesinde müdahale için ek modül; servis alanı (service area) okuma ve translator yeniden inşası gibi işlemler.

Türkiye'de tüm bu hatlar tek bir tedarikçiden gelmez; ürünler resmi distribütör veya doğrudan üretici üzerinden temin edilir. DSET olarak hangi ünitelerin sahaya alındığına dair foto ve laboratuvar görselleri için: Hacettepe Teknokent Veri Kurtarma Laboratuvarımızdan Mikroskop ve Cihaz Galerisi.

Hangi Vakada DDI Şart Olur

Her bozuk disk DDI'a binmez. Bir USB stick yanlışlıkla formatlandıysa DDI yerine standart bir read‑only imaj yeterlidir (bkz. Format Atıldı, Fotoğraflar Geri Gelir mi?). Ancak aşağıdaki üç sınıfta DDI fiilen zorunludur:

1. Bad Sector Yoğun HDD

Disk SMART'ta yüksek Reallocated_Sector_Ct, Current_Pending_Sector veya Uncorrectable_Sector_Ct gösteriyor; Windows'ta kopyalama saatlerce 90'larda asılıyor. Klasik dd veya ddrescue Linux altında çalıştırıldığında SATA bus reset'leri sırasında zaman ve enerji harcar; DDI bu reset'leri donanım düzeyinde 50‑200 ms gibi düşük gecikmelerle yönetir.

2. Kafa (Head) Sorunu

Bir kafa sağlam, diğeri zayıf veya ölü. DDI'ın head map özelliği her LBA aralığını hangi kafanın okuduğunu eşler. Sağlam kafalarla başlanır, zayıf kafa sona bırakılır; bu sayede kafa ömrü kritik veri tamamlanana kadar uzatılır.

3. Yavaşlamış / Zayıf Plaka Diski

Disk açılır ama 1‑2 MB/s gibi anormal yavaş okur. Klasik araçlar tahmini bitiş süresini "47 gün" gösterir. DDI çok pasolu (multi‑pass) modda önce hızlı okunabilir bölgeleri toplar, sonra "skip ahead" mantığıyla yavaş bölgelere döner. Bu strateji, kullanıcı için kritik verinin (Documents, fotoğraf, posta arşivi) ilk turda kurtulma olasılığını ciddi biçimde artırır.

DDI'ın Retry Stratejisi (Logical, Physical, Head Map)

DDI'ı klasik bir ddrescue'dan ayıran şey, sektör başına nasıl karar verdiğidir. Bu strateji üç katmanlıdır:

1. Logical retry: Sektör okunamadıysa DDI ATA komut katmanında (ATA/ATAPI Command Set, INCITS T13) READ DMA EXT veya READ FPDMA QUEUED komutunu kısa zaman aşımı ile tekrarlar. Genellikle 1‑2 deneme.
2. Physical retry: Logical başarısız olursa diskin kendi iç retry mekanizması bypass edilir; DDI elektrik sinyali seviyesinde reset (SRST / COMRESET) atar, head'i parking pozisyonuna alıp tekrar dener.
3. Head map güdümlü atlama: Aynı kafa peş peşe n kez fail ettiyse DDI o kafayı geçici olarak "soğutmaya alır", diğer kafalarla devam eder. Buna head selective imaging denir.

Bu üç katman, ATA standartının (ANSI INCITS 529‑2018) zaman aşımı ve komut kuyruğu davranışlarına saygı duyularak yapılır. ATA spec'i için: https://www.t13.org. Disk üretici firmware'inin (Western Digital, Seagate, Toshiba) iç yeniden deneme rutinine güvenmez; çünkü o rutinler kullanım için optimize edilir, kurtarma için değil.

DDI vs PC‑3000

Profesyonel saha bunu sıkça sorar: "DDI varsa PC‑3000'e gerek var mı?" Cevap kategoriktir: ikisi farklı işler yapar.

Özellik	DDI 4 / DDI Forensic	PC‑3000 (ACE Lab)
Birincil iş	Sektör imajı (bad sector altında bile)	Firmware tamiri, translator rebuild, servis alanı
Hedef	Veriyi diskten dışarı çıkarmak	Diski yeniden konuşur hale getirmek
SSD desteği	Sınırlı	Geniş (üretici‑özel modülleri var)
Adli bilişim modu	DDI Forensic'te kalıcı write‑block	Lisansa bağlı
Türkiye'de pazar konumu	Veri kurtarma laboratuvarı standardı	Servis alanı / firmware müdahalesi standardı

Pratikte iyi bir laboratuvar her ikisini de bulundurur. Bir Western Digital diskte translator çökmüşse PC‑3000 ile translator yeniden kurulur, sonra disk DDI'a takılır ve imaj alınır. Bir Seagate F3 hatasında benzer akış geçerlidir. Tek başına DDI, firmware kırığı olan bir diski tanımayabilir bile; tek başına PC‑3000 ise milyonlarca bad sector'lü bir diski stres altında okuturken kafayı bitirebilir.

DDI vs Tableau vs Atola Insight vs X‑Ways

DDI'ı diğer "imaj çıkarma" araçlarıyla karıştırmamak gerekir.

• Tableau (Guidance Software / OpenText bünyesinde) Forensic Imager: Adli bilişim için sağlam, write‑block donanımı olarak son derece güvenilir. Ancak bad‑sector toleransı DDI'a göre dardır; sağlam diskte mükemmel, ölmekte olan diskte sınırlıdır.
• Atola Insight Forensic: Hem write‑block hem otomatik imaj alma. Bad‑sector yönetimi DDI ile rekabet eder; bazı laboratuvarlar Atola'yı tercih eder. Üretici tüm karşılaştırmaları yayınlar: https://atola.com. Atola'nın güçlü yanı çoklu hedef paralel imaj.
• X‑Ways Forensics: Bir yazılım suite; donanım değildir. DDI veya Tableau gibi bir donanımla alınan imajı analiz etmek için kullanılır. Yani DDI'ın muadili değil, akış zincirindeki bir sonraki halkadır.

Doğru zincir şudur: Hasarlı disk → DDI Forensic ile imaj → X‑Ways / Autopsy / EnCase ile analiz. Bu mimari ISO/IEC 27037:2012 ve NIST SP 800‑86 gibi standartlarda tanımlanan dijital delil toplama prensipleriyle uyumludur.

DSET'te DDI Nasıl Konumlandırılır

DSET olarak Hacettepe Teknokent Ankara bünyesindeki laboratuvarımızda DDI sınıfı imajlama bir "sihirli kutu" değildir; doğrulanmış bir sürecin parçasıdır. Tipik bir vakada akış şöyledir:

1. Triage: Müşteri diski getirir; ilk SMART okuması ve ses dinlemesi yapılır.
2. Karar: Disk bad‑sector tipindeyse DDI'a; firmware tipindeyse önce PC‑3000'e.
3. Soğuk imaj: Write‑block kalıcı açık, DDI multi‑pass mod, head map aktif.
4. Sektör log'u: DDI sektör başına başarı/fail raporu üretir; hangi LBA'ların atlandığı kayıt altına alınır.
5. Dosya sistemi katmanı: Alınan imaj üzerinde NTFS / APFS / ext4 ayrıştırması ayrı bir yazılım katmanında yapılır; orijinal diske bir daha dokunulmaz.

Bu yaklaşımı RAID dizilerinde de uygularız; özellikle 5 disklik bir RAID 5 dizisinde her diskin önce bağımsız imajının çıkması gerekir. Detay için: RAID 5 Çöktü: Kurtarma Süreci ve Maliyet.

20 yılı aşan saha deneyimimizden damıtılmış vakaların anatomisini ve neden imajlamanın kutsal olduğunu okumak için: Veri Kurtarma Anatomisi: 20 Yıllık Saha Deneyiminden 12 Ders.

DDI'ın Sınırları

Hiçbir araç her şeyi yapamaz, DDI da yapmaz.

• SSD vakalarında sınırlı. Bir SSD'de problem nadiren mekanik bad sector'dir; çoğunlukla kontrolcü çipinin çökmesi, NAND tablo bozulması, flaş ömrü tükenmesidir. DDI bu vakalarda iş görmez. SSD kurtarma akışı için: Samsung SSD Veri Kurtarma: Süreç, Riskler ve Yöntem.
• Controller firmware işi PC‑3000'in. Diskin servis alanı (negatif LBA bölgesi) bozuksa DDI o diski görmez bile.
• Plaka yüzey hasarı (head crash) varsa imaj alımı sınırlıdır. Mikroskop altında plaka çizilmişse o LBA aralığı fiziksel olarak kayıptır; DDI kayıp olmayan kısmı kurtarır.
• Bazı çok eski PATA diskler veya nadir bulunan SCSI arayüzler ayrı adaptör ister.

Yani DDI bir nihai çare değil; doğru kullanılan bir disiplinli imajlama disiplinidir.

Adli Bilişim Modu (Write Blocker, Hash Zinciri)

DDI Forensic versiyonu adli bilişim için iki kritik gereksinimi karşılar:

1. Donanım düzeyinde yazma engelleme (write blocker). Diske herhangi bir LBA'ya yazma komutu (WRITE DMA, WRITE FPDMA) donanım katmanında reddedilir. Bu, NIST'in Hardware Write Block Tool Specification belgelerinde tanımlı davranış modeline uyar.
2. Hash zinciri. Alınan imaj için MD5 + SHA‑256 + SHA‑1 (çoklu) eş zamanlı üretilir. Hash, vaka raporuna dahil edilir; mahkemede delil zinciri (chain of custody) için kritiktir. ISO/IEC 27037 bu noktada açık bir gerekliliktir.

JEDEC SSD dayanıklılık standartları (JESD218 / JESD219, https://www.jedec.org) doğrudan HDD imajlama ile ilgili olmasa da, flaş tabanlı bir delilde bekleme süresi ve okuma yeniden deneme stratejileri için referans dokümandır; DDI Forensic SSD analizinde bu yaşam döngüsü parametrelerini dolaylı olarak hesaba katar.

Pratik Örnek: Tipik Bir Bad Sector Vakası

Sahadan nitel bir örnek (anonimleştirilmiştir, müşteri detayı verilmez, vakaya özgü dosya / klasör isimleri yazılmaz):

Bir mimarlık ofisinden 1 TB'lık dahili HDD geldi. Disk açılıyordu, BIOS görüyordu ama Windows yüklenmiyordu. SMART'ta Reallocated_Sector_Ct yüksek, Current_Pending_Sector 3 haneli idi. Klasik bir araçla imaj denemesi kullanıcı tarafında daha önce 14 saat sürmüş ve yarıda kalmıştı. DDI 4 ile multi‑pass mod açıldı, ilk pasoda diskin yüzde 92'si saatler içinde, bad sector bölgeleri atlanarak imajlandı. İkinci paso atlanan bölgelere göre kısa zaman aşımıyla yapıldı, üçüncü pasoda head map devreye girdi. Sonuçta kullanıcının kritik klasörü (proje çizimleri) tam olarak kurtarıldı; toplam disk veri kurtarma oranı dosya bütünlüğü açısından yüzde 98'i geçti. Bu sayı vaka kimliği taşımaz, "her vakada böyle olur" sözü vermez; sadece DDI mimarisinin niye standart olduğunu somutlaştırır.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. DDI ile sıradan bir dd imajının farkı nedir? dd ya da ddrescue Linux'ta işletim sisteminin SATA katmanı üzerinden çalışır. Hata aldığında işletim sistemi bus reset atar; bu, bozuk diskte saniyeler süren bekleme demektir. DDI ise diskle kendi donanım kartı üzerinden konuşur, milisaniye düzeyinde reset atar ve kafayı gereksiz yere yormaz.

2. DDI tüm sabit diskleri kurtarır mı? Hayır. Plakada yüzey hasarı varsa, kafa bloğu komple ölmüşse veya servis alanı bozuksa DDI tek başına yetmez. Servis alanı problemleri için PC‑3000, kafa değişimi için temiz oda gerekir.

3. DDI ile SSD kurtarılır mı? Sınırlı. Bir SSD'de problem genelde NAND tablosu / kontrolcüdür, bad‑sector mantığı çalışmaz. SSD'ler farklı bir uzmanlık alanıdır; ayrıntı için Samsung SSD veri kurtarma yazımız.

4. Adli bilişim için DDI tek başına yeterli mi? DDI Forensic adli imajlamada ISO/IEC 27037 ve NIST SP 800‑86 ile uyumlu çıktı verir. Ancak süreç bütündür: gözetim zinciri, hash doğrulaması, sonraki analiz (X‑Ways, Autopsy) ve raporlama birlikte yürür.

5. DDI kullanılırsa veri yüzde yüz garanti gelir mi? Hayır, hiçbir profesyonel bunu garanti etmez. DDI sadece diskin verebileceği maksimumu alma şansını artırır; verilemeyecek olan (örneğin plaka yüzey çizikleri altındaki sektörler) zaten fiziksel olarak kayıptır.

6. Türkiye'de DDI'a alternatif "ucuz yazılım" var mı? Pazarlama sayfalarında benzer iddia eden yazılımlar görebilirsiniz. Pratikte hiçbir yazılım, işletim sistemi SATA katmanı üzerinden DDI'ın donanım resetlerine eşit kontrol sağlayamaz. Bu mimari farktır, lisans farkı değildir.

7. DSET veri kurtarma fiyatlandırması nasıl yapılır? Vakanın sınıfına göre değişir; ön ekspertiz şarttır. RAID, SSD, HDD farklı süreçlerdir. Fiyat aralığı için pillar yazımız: Veri Kurtarma Rehberi 2026 Türkiye.

Sonuç ve İletişim

DeepSpar Disk Imager, bozuk sabit disklerden veri çekme dünyasında bir lüks değil, bir disiplindir. Doğru vakada (bad sector, head map, slow disk) doğru aracı kullanmak, kurtarılabilir veri ile kalıcı kayıp arasındaki sınırı çizer. PC‑3000 firmware tamiri için, Atola çoklu hedef adli imaj için, X‑Ways analiz için. DDI ise diskin verdiği son nefesi en uzun süre boyunca, en sağlıklı şekilde imaja dökmek için.

DSET olarak Hacettepe Teknokent Ankara laboratuvarımızda bu zincirin tamamını saha disiplini ile uyguluyoruz. Diskinizde tık sesi, anormal yavaşlık veya artan SMART hataları varsa, ilk denemeyi kendiniz yapmadan önce uzman görüşü alın; çünkü her başarısız deneme bir sonraki kurtarma şansını azaltır.

İletişim: Hacettepe Teknokent Ankara, +90 536 662 38 09. Vakaya özel ön ekspertiz randevusu için arayabilirsiniz.