Bir düğünden döndünüz, kartı bilgisayara taktınız ve o ana kadar güvendiğiniz fotoğraf makinesinin ürettiği RAW dosyaları artık açılmıyor. Dosyalar orada duruyor, boyutları doğru görünüyor, ama görüntüleyici "dosya bozuk" diyor ya da yarısı renkli çizgilerle dolu bir görüntü çıkıyor. Aynı durum bir MP4 video için de geçerli olabilir: kayıt sırasında kamera kapanmış, dosya kapanamadan kalmış ve şimdi oynatıcı onu hiç tanımıyor. Bu yazı tam olarak bu durumla, yani var olduğu hâlde açılmayan bozuk medya dosyalarını onarmakla ilgili.

DSET olarak 2003'ten bu yana Ankara Hacettepe Teknokent'te veri kurtarma yapıyoruz ve bozuk dosya onarımı, sandığınızdan çok daha sık karşımıza çıkan bir konu. Burada önemli bir ayrım var ve bunu en başta netleştirmek istiyorum: bu yazı silinen dosyaları geri getirmekle ilgili değil. Eğer dosyalarınız kazara silindiyse, kart biçimlendirildiyse ya da çöp kutusu boşaltıldıysa, bambaşka bir süreçten, dosya kurtarmadan söz ediyoruz. Bunun için Fotoğraf ve Video Kurtarma Rehberi ve Veri Kurtarma Nedir, Nasıl Yapılır yazılarımız doğru başlangıç noktasıdır.

Onarım ise farklı bir iştir. Burada dosya diskte ya da kartta fiziksel olarak mevcuttur, baytları okunabilir, ama dosyanın iç yapısı, yani onu bir resme ya da videoya dönüştüren düzen bozulmuştur. Bizim işimiz o iç yapıyı yeniden kurmak, eksik ya da yanlış kısımları sağlam bir referansa bakarak doldurmaktır. Bu yazıda dosyaların neden bozulduğunu, onarımın kurtarmadan nasıl ayrıldığını, MP4 ve MOV videolarındaki moov atom mantığını, JPEG ve RAW yapısını, PSD katman bozulmalarını ve onarımın ne zaman mümkün olmadığını mühendis gözüyle, tek tek anlatacağım.

Hızlı Cevap

Bozuk bir fotoğraf ya da video dosyası diskte duruyor ama açılmıyorsa, yapılması gereken ilk şey asıl dosyayla hiç oynamamak ve önce bire bir kopyasını almaktır. Tüm onarım denemeleri kopya üzerinde yapılır, çünkü başarısız bir araç dosyayı daha da bozabilir ve elinizdeki tek şansı yok edebilir. Onarım, dosyanın içindeki yapıyı, yani başlık bilgilerini, video konteyner indekslerini (MP4 ve MOV'da moov atom) ve görüntü verisi düzenini yeniden kurmak demektir. Çoğu durumda aynı cihazla çekilmiş sağlam bir referans dosya, bozuk dosyanın eksik yapısını tamamlamak için kullanılır. Eğer dosyanın asıl görüntü ya da kare verisi kısmen üzerine yazılmış ya da eksikse, kısmi bir sonuç alınabilir; veri tamamen yoksa onarım mümkün değildir. Silinen dosyalar için bu süreç işe yaramaz, o bambaşka bir konudur.

Dosyalar Neden Bozulur

Bir medya dosyasının bozulmasının arkasında neredeyse her zaman yazma sürecinin yarıda kalması yatar. Bir fotoğraf makinesi ya da telefon görüntüyü kaydederken önce görüntü verisini diske ya da karta yazar, en son da dosyanın "kapanış" bilgilerini, yani başlığı ve indeksleri yazar. Eğer bu son adım gerçekleşmeden cihaz kapanırsa, pil biterse ya da kart çıkarılırsa, dosya yarım kalır. Veri vardır ama onu okunabilir kılan harita yoktur.

En sık karşılaştığımız nedenleri sıralayayım. Kesintiye uğrayan yazma işlemleri birinci sıradadır: video çekerken pilin bitmesi, kayıt sürerken kartın çıkarılması, dosya kopyalanırken bilgisayarın aniden kapanması. Hatalı sektörler, özellikle hard disklerde, dosyanın bir bölümünün okunamaz hâle gelmesine yol açar; dosyanın baş kısmı sağlam, ortası okunamaz olabilir. Bozulan hafıza kartları çok yaygındır; ucuz ya da sahte kartlar, çok fazla yazma döngüsü görmüş kartlar ve elektriksel olarak yıpranmış kartlar veriyi bozuk şekilde geri verir. Yarım kalan transferler, dosyayı bir cihazdan diğerine kopyalarken bağlantının kesilmesiyle oluşur; dosyanın yalnızca ilk birkaç megabaytı kopyalanmış olabilir.

Bunlara dosya sistemi tutarsızlıkları, virüs ya da fidye yazılımı müdahaleleri, ve bazen de uygulamaların hatalı kaydetme davranışları eklenir. Bir görüntü düzenleme programı PSD dosyasını kaydederken çökerse, dosya geçersiz bir durumda kalabilir. Sebep ne olursa olsun sonuç aynıdır: dosya fiziksel olarak vardır, ama iç düzeni geçersizdir. Donanım kaynaklı bir bozulma söz konusuysa, örneğin diskin hatalı sektörleri varsa, dosya onarımına geçmeden önce HDD Veri Kurtarma tarafında diskin sağlam bir imajının alınması gerekir, çünkü bozuk bir diski tekrar tekrar okumak onu büsbütün bitirebilir.

Onarım ile Kurtarma Arasındaki Fark

Bu ayrım, doğru yöntemi seçmenin temelidir, o yüzden net olalım. Kurtarma, dosyanın referansının silindiği ya da kaybolduğu durumlarla ilgilenir. Dosyayı sildiğinizde işletim sistemi genellikle veriyi hemen silmez; sadece o alanı "boş" olarak işaretler. Kurtarma araçları diski ya da kartı tarayıp, bilinen dosya imzalarına göre (örneğin bir JPEG'in başlangıç baytları) bu boş gibi görünen alanlardaki dosyaları yeniden bulur ve birleştirir. Burada dosyanın kendisi bozuk değildir, sadece dosya sistemi onu artık tanımıyordur.

Onarım ise dosyanın referansının yerinde olduğu, dosyanın okunabildiği ama iç yapısının geçersiz olduğu durumlarla ilgilenir. Burada veriyi bulmaya çalışmıyoruz, veri zaten elimizde; baytları yeniden düzenliyor, eksik yapısal bilgileri yeniden inşa ediyoruz. Bir benzetme yapayım: kurtarma, kütüphaneden yanlışlıkla atılmış bir kitabı çöpten bulup rafa geri koymaktır. Onarım ise sayfaları karışmış, kapağı kopmuş, içindekiler tablosu yırtılmış bir kitabı yeniden ciltlemek, sayfaları doğru sıraya koymaktır.

Pratikte bu iki süreç bazen iç içe geçer. Bozuk bir karttan veri kurtardığınızda, kurtardığınız dosyaların bir kısmı tam, bir kısmı bozuk çıkabilir; o zaman önce kurtarır, sonra bozuk olanları onarırsınız. Ama yöntemleri karıştırmak hata olur. Bozuk ama mevcut bir dosyaya kurtarma aracı çalıştırmak çoğu zaman işe yaramaz, çünkü aracın aradığı "kayıp" durum yoktur. Tersine, gerçekten silinmiş bir dosyaya onarım aracı çalıştırmak da boşunadır, çünkü onarılacak bir yapı henüz ortada yoktur. Doğru teşhis, doğru tedaviyi belirler.

Her Zaman Kopya Üzerinde Çalışın

Bunu kalın harflerle yazmak istiyorum çünkü laboratuvarda gördüğümüz en yıkıcı hatalar buradan çıkar: asıl dosyaya asla dokunmayın, tüm işlemleri bir kopya üzerinde yapın. Onarım araçları yazma işlemi yapar; başlığı değiştirir, baytları yeniden düzenler, dosyayı yeniden kaydeder. Eğer araç yanlış bir tahminde bulunursa ya da algoritması o özel bozulma türünü beklemiyorsa, dosyayı içinde bulunduğu kötü durumdan daha kötü bir duruma sokabilir. Asıl dosyanız üzerinde çalışıyorsanız, geri dönüşü olmayabilir.

Doğru iş akışı şudur. Önce bozuk dosyayı içeren kart ya da diskten, mümkünse blok seviyesinde bire bir bir imaj alın. Kart fiziksel olarak yıpranmışsa, dosyayı tek tek kopyalamak yerine tüm kartın sektör sektör imajını almak çok daha güvenlidir, çünkü her okuma denemesi yıpranmış bir kartı daha da bozabilir. Sonra bu imaj ya da kopya üzerinden çalışma kopyaları üretin. Her onarım denemesi için taze bir kopya kullanın; bir araç dosyayı bozarsa, kötü çıktının üzerine yeni bir denemeyi yığmayın, baştan temiz kopyayla başlayın.

Laboratuvarda biz hiçbir zaman müşterinin getirdiği orijinal medyaya doğrudan müdahale etmeyiz. İlk iş, o medyanın güvenli bir imajını almak ve orijinali kenara, dokunulmadan kaldırmaktır. Tüm denemeler imaj üzerinde yapılır. Bu disiplin, bir denemenin başarısız olması durumunda her zaman başa dönebilmenizi sağlar. Bu yüzden kendi başınıza denerken bile aynı kuralı uygulayın: önce kopya, sonra deneme.

Video Onarımı: MP4 ve MOV ile moov Atom

Video dosyaları, fotoğraflara göre daha kırılgandır çünkü yapıları daha karmaşıktır ve kayıt sırasında bozulmaya çok daha açıktır. MP4 ve MOV formatlarının ikisi de aynı temel mimariye dayanır, "atom" ya da "box" denen iç içe veri bloklarından oluşur. Bu blokların en kritik olanı moov atom'dur. moov atom, videonun haritasıdır: hangi karenin dosyanın neresinde olduğunu, kare hızını, çözünürlüğü, ses ve görüntü akışlarının nasıl çözüleceğini ve oynatıcının videoyu kurmak için ihtiyaç duyduğu tüm meta veriyi içerir. Asıl görüntü ve ses verisi ise mdat atom'da, yani medya verisi bloğunda durur.

İşin can alıcı noktası şudur: birçok kamera moov atom'u dosyanın en sonuna, tüm kayıt bittikten sonra yazar. Çünkü video çekimi bitene kadar kameranın o haritada yazacağı bilgilerin bir kısmı henüz belli değildir. Dolayısıyla bir kayıt sırasında pil biterse ya da kart çıkarılırsa, dosyada koca bir mdat (asıl görüntü verisi) vardır ama moov atom hiç yazılmamıştır. Sonuç, gigabaytlarca gerçek video verisi taşıyan ama oynatıcının "bu bir video değil" dediği bir dosyadır. Görüntüler oradadır, sadece onları nasıl çözeceğini söyleyen harita eksiktir.

İşte tam burada sağlam referans dosya yöntemi devreye girer ve bu, video onarımının kalbidir. Aynı kameranın ya da telefonun, aynı ayarlarla (aynı çözünürlük, kare hızı, kodek) çekilmiş sağlam bir videosunu alırız. Bu sağlam dosyanın moov atom'u, bozuk dosyanınkiyle yapısal olarak neredeyse aynıdır, çünkü aynı cihaz aynı şekilde kodlama yapmıştır. Onarım, bu sağlam dosyanın moov atom yapısını alıp, bozuk dosyanın mdat verisine uyarlamaktan ibarettir: ofsetler bozuk dosyanın boyutuna göre yeniden hesaplanır, kare indeksleri yeniden kurulur ve eksik harita böylece yeniden oluşturulur. Bu yüzden müşterilerimizden bozuk videoyla birlikte aynı cihazla çekilmiş herhangi bir sağlam videoyu da getirmelerini isteriz; bu referans, onarımın başarısını doğrudan belirler.

Referans dosyanın gerçekten aynı cihazdan ve aynı ayarlarla olması kritiktir. Farklı çözünürlükte ya da farklı kodekle çekilmiş bir referans, yanlış bir harita üretir ve onarılan video ya hiç oynamaz ya da bozuk renkler, kayık görüntü ve senkronu kaçmış ses verir. MOV formatında, özellikle profesyonel kameralarda, aynı mantık geçerlidir; QuickTime tabanlı MOV ile MP4 aynı atom ailesinden gelir, bu yüzden referans temelli onarım her ikisinde de işe yarar.

JPEG ve RAW Başlık ve Yapı Onarımı

Fotoğraf tarafına geçelim. Bir JPEG dosyası, başlık bilgileri (boyut, kodlama tabloları, EXIF meta verisi) ve ardından sıkıştırılmış görüntü verisi olarak yapılandırılmıştır. JPEG bozulmaları genellikle iki türlüdür. Birincisi, başlığın ya da sıkıştırma tablolarının (Huffman ve nicemleme tabloları) bozulmasıdır; bu durumda görüntü verisi sağlam olsa bile çözücü onu açamaz, çünkü açma kurallarını taşıyan tablo geçersizdir. İkincisi, görüntü verisinin kendisinin bir noktasından sonra bozulmasıdır; bu durumda fotoğrafın üst kısmı düzgün gelir, belli bir satırdan sonrası gri ya da renkli çizgilere döner. Bunun nedeni, JPEG'in akış hâlinde çözülmesidir: bir noktada bozulan veri, ondan sonraki tüm satırların senkronunu bozar.

Başlık ya da tablolar bozulmuşsa, JPEG onarımında da referans dosya mantığı geçerlidir. Aynı makineyle, aynı kalite ayarıyla çekilmiş sağlam bir JPEG'in tabloları, bozuk dosyaya aktarılarak görüntü verisi yeniden çözülebilir hâle getirilir. Görüntü verisinin kendisi belli bir noktadan sonra bozuksa, o noktaya kadar olan kısım kurtarılabilir; gerisi fiziksel olarak yoksa geri getirilemez.

RAW dosyaları daha karmaşıktır çünkü her üretici kendi formatını kullanır: Canon CR2 ve CR3, Nikon NEF, Sony ARW, Fujifilm RAF gibi. RAW dosyası aslında sensörden gelen işlenmemiş veriyle birlikte, çoğu zaman gömülü bir JPEG önizlemesi ve geniş bir meta veri bloğu taşır. RAW bozulmalarında dosyanın yapısal başlığı, üreticiye özgü dizinler (TIFF tabanlı yapılarda IFD denen görüntü dosyası dizinleri) ve sensör verisinin kendisi ayrı ayrı etkilenebilir. Eğer yalnızca başlık ya da dizin bozuksa, aynı makineyle çekilmiş sağlam bir RAW dosyası referans alınarak yapı yeniden kurulabilir ve dosya açılır hâle gelir. Bazı durumlarda asıl sensör verisi kurtarılamasa bile, dosyanın içine gömülü JPEG önizlemesi çekilip çıkarılabilir; bu tam çözünürlükte olmayabilir ama bazı kareler için hiç yoktan iyidir. iPhone ile çekilen ve iCloud üzerinden senkronlanan fotoğraflarda bambaşka bir senaryo söz konusu olabilir; bu durum için iCloud Veri Kurtarma yazımıza bakmanızı öneririm.

PSD Katman Bozulması ve Truncated Dosyalar

Photoshop'un PSD dosyaları, fotoğraf ve videodan farklı bir bozulma profiline sahiptir çünkü çok katmanlı, karmaşık yapılardır. Bir PSD dosyası; dosya başlığını, renk modu bilgisini, katman ve maske bölümünü, ve birleştirilmiş (composite) görüntü verisini içerir. En sık karşılaştığımız PSD sorunu, katman bölümünün bozulması ama birleştirilmiş önizleme verisinin sağlam kalmasıdır. Bu, kaydetme sırasında programın çökmesi ya da dosyanın yarım yazılmasıyla olur.

İyi haber şudur: PSD formatı, geriye dönük uyumluluk için genellikle dosyanın sonunda tüm katmanların birleştirilmiş, düzleştirilmiş bir kopyasını saklar. Yani katman verisi tamamen bozuk olsa bile, çoğu zaman düzleştirilmiş tam görüntü kurtarılabilir. Katmanları ayrı ayrı geri getirmek mümkün olmayabilir, ama nihai görüntüyü tek bir düzleştirilmiş katman olarak çıkarmak çoğu durumda başarılı olur. Eğer katman bölümünün yalnızca bir kısmı bozuksa, sağlam katmanlar ayrı ayrı kurtarılabilir ve yalnızca bozuk olanlar kaybedilir.

Truncated, yani kesilmiş dosyalar ayrı bir kategoridir ve hem PSD'de hem video hem RAW'da görülür. Truncated dosya, olması gereken boyutun yalnızca bir kısmının var olduğu dosyadır; transferin yarıda kesilmesi ya da kartın bir noktadan sonra okunamaması bunun tipik nedenidir. Diyelim ki 80 MB olması gereken bir RAW dosyasının yalnızca 30 MB'ı kopyalanmış. Bu durumda dosyanın olmayan kısmını geri getiremezsiniz, çünkü o veri fiziksel olarak orada değildir. Ama var olan kısım çoğu zaman bir işe yarar: bir JPEG'in ilk yarısı bir görüntünün üst yarısını verir, bir videonun ilk bölümü ilk birkaç dakikayı oynatabilir hâle getirilebilir. Truncated dosyalarda hedef, var olanı en üst düzeyde değerlendirmek, olmayanı geri getirmeye çalışmamaktır.

Onarım Ne Zaman Mümkün Değildir

Dürüst olmak, bu işin en önemli parçasıdır, o yüzden açıkça söyleyeyim: her bozuk dosya onarılamaz. Onarımın mümkün olup olmadığını belirleyen tek şey, asıl görüntü ya da kare verisinin fiziksel olarak orada olup olmadığıdır. Yapısal bilgiler, başlıklar, indeksler, moov atom; bunların hepsi referans dosyalardan yeniden kurulabilir. Ama asıl içerik verisi yoksa, yeniden kurulacak bir şey de yoktur.

Onarımın mümkün olmadığı tipik durumlar şunlardır. Üzerine yazılmış veri: dosyanın görüntü verisi bölümü başka bir veriyle üzerine yazılmışsa, o orijinal içerik yok olmuştur. Bir kart formatlanıp üzerine yeni kayıtlar yapıldıysa, eski dosyaların asıl verisi gerçekten silinmiş olabilir. Ağır şifreleme ya da fidye yazılımı: bir fidye yazılımı dosyaları şifrelediyse, bu bir bozulma değil, kasıtlı bir dönüştürmedir ve anahtar olmadan geri getirilemez. Çok eksik truncated dosyalar: dosyanın yalnızca başlık kısmı varsa, asıl içerik yoksa, çıkarılacak bir görüntü ya da kare yoktur. Tamamen okunamaz fiziksel ortam: kart ya da disk fiziksel olarak o kadar yıpranmışsa ki veri hiç okunamıyorsa, onarımdan önce bir donanım kurtarma sorunu vardır.

Bizim laboratuvarda yaklaşımımız, hiçbir zaman yapamayacağımız bir şeyi vaat etmemektir. Bir dosyayı inceledikten sonra, içinde gerçek görüntü verisinin ne kadarının sağlam olduğunu görür ve size dürüst bir değerlendirme sunarız. Kısmi bir sonuç mümkünse onu söyleriz; mümkün değilse, boş yere ücret ödemenizi istemeyiz. Tam tanı için dosyanın kendisini incelememiz gerekir, çünkü iki dosya dışarıdan aynı görünse de içlerinde tamamen farklı bozulma türleri olabilir.

Mobil ve Kamera Kartı Senaryoları

Pratikte bize gelen bozuk medya vakalarının büyük çoğunluğu iki kaynaktan gelir: hafıza kartları ve mobil cihazlar. Her birinin kendine has tuzakları vardır.

Kamera kartları en sık karşılaştığımız kaynaktır. Tipik senaryo, video çekerken pilin bitmesi ya da kayıt sürerken kartın çıkarılmasıdır; bu, az önce anlattığımız moov atom eksikliğine yol açar. Bir diğer yaygın senaryo, kartın "dosya sistemi hasarlı" uyarısı vermesi ve fotoğraf makinesinin bazı dosyaları bozuk göstermesidir. Burada altın kural, panikleyip kartı fotoğraf makinesinde formatlamamaktır. Format, dosya sistemini yeniden kurar ve elinizdeki kurtarma ve onarım şansını ciddi biçimde azaltabilir. Kartı çıkarın, yazma korumasını açın eğer mümkünse, ve karta hiçbir yeni veri yazmadan profesyonel bir değerlendirmeye getirin. Çekim yapmaya devam ederseniz, bozuk ama kurtarılabilir dosyaların üzerine yeni fotoğraflar yazma riskini alırsınız.

Mobil cihazlarda durum biraz farklıdır çünkü modern telefonlar fotoğrafları ve videoları daha korumalı, ama erişimi daha zor bir yapıda saklar. Telefonda bir video çekimi yarıda kesildiğinde ya da bir uygulama dosyayı bozuk kaydettiğinde, aynı onarım mantığı geçerlidir; aynı telefonla çekilmiş sağlam bir referans video, bozuk dosyanın moov atom yapısını yeniden kurmak için kullanılır. Telefon fotoğraflarında ek bir katman, bulut senkronizasyonudur; bir fotoğraf telefonda bozuk görünse bile, bulutta sağlam bir kopyası bulunabilir, bu yüzden bulut yedeklerini her zaman kontrol etmek gerekir.

Her iki senaryoda da en kritik adım aynıdır: bozuk veriyi taşıyan ortama yeni veri yazmayı durdurmak ve önce bir kopya almak. Kartı kullanmaya devam etmek, telefonda yeni fotoğraflar çekmek, bozuk ama kurtarılabilir içeriğin üzerine yazma riskini her dakika artırır. Şüphe duyduğunuz anda durun, ortamı bir kenara koyun ve İletişim üzerinden bizimle konuşun ya da Hizmetler sayfamızdan size uygun çözümü inceleyin.

Onarım Öncesi Hızlı Kontrol Listesi

Bir dosyanın açılmadığını fark ettiğinizde, ona müdahale etmeden önce birkaç hızlı kontrol, hem doğru süreci seçmenizi sağlar hem de var olan şansı korur.

Önce dosyanın gerçekten orada olup olmadığını teyit edin: dosya listede görünüyor ve bir boyutu var mı, yoksa hiç mi yok? Görünüyorsa bu bir onarım vakasıdır; hiç yoksa kurtarma vakasıdır ve farklı bir yöntem gerekir. İkinci olarak, dosyayı taşıyan ortamı tespit edin; bir hafıza kartı, telefon ya da disk. O ortama yeni veri yazmayı hemen durdurun, çekim ya da kayıt yapmayın, format atmayın. Üçüncü olarak, asıl dosyanın bir kopyasını alın ve tüm denemeleri yalnızca kopya üzerinde yapın; orijinali dokunulmadan kenara kaldırın.

Dördüncü olarak, eğer bir video söz konusuysa, aynı cihazla ve aynı ayarlarla çekilmiş sağlam bir referans video bulun; bu referans, moov atom yeniden inşası için onarımın en kritik girdisidir. Beşinci olarak, dosyanın bir bulut yedeğinin olup olmadığını kontrol edin; telefon fotoğraf ve videolarında bulutta sağlam bir kopya bulunması, en hızlı çözüm olabilir. Son olarak, bilmediğiniz onarım araçlarını asıl dosya üzerinde rastgele denemeyin; yanlış bir araç, kurtarılabilir bir dosyayı kalıcı olarak bozabilir. Şüphe duyduğunuz her durumda, ortamı olduğu gibi bırakıp profesyonel bir değerlendirme almak en güvenli yoldur.

SSS

Bozuk bir dosyayı onarmak silinen dosyayı kurtarmakla aynı şey mi?

Hayır, bunlar iki farklı süreçtir. Onarım, diskte var olan ama açılmayan bir dosyanın iç yapısını yeniden kurmaktır; veri zaten oradadır, sadece düzeni bozuktur. Kurtarma ise silinmiş ya da kaybolmuş bir dosyayı diskten ya da karttan yeniden bulup birleştirmektir. Eğer dosyalarınız silindiyse onarım araçları işe yaramaz, kurtarma gerekir; eğer dosya duruyor ama açılmıyorsa, kurtarma değil onarım gerekir.

Bozuk videoyu onarmak için neden aynı kameradan sağlam bir dosya istiyorsunuz?

Çünkü MP4 ve MOV videolarının oynatılması için gereken harita olan moov atom, çoğu zaman bozuk dosyada hiç yazılmamış olur. Aynı kamerayla aynı ayarlarla çekilmiş sağlam bir video, yapısal olarak neredeyse aynı moov atom'a sahiptir. Biz bu sağlam yapıyı referans alıp bozuk dosyanın görüntü verisine uyarlayarak eksik haritayı yeniden kurarız. Referans dosya olmadan bu yapıyı doğru biçimde tahmin etmek çok daha zordur.

Asıl dosya üzerinde denememem söyleniyor, neden bu kadar önemli?

Çünkü onarım araçları dosyaya yazma yapar ve yanlış bir denemede dosyayı içinde bulunduğu durumdan daha kötü hâle getirebilir. Asıl dosyanız üzerinde çalışıyorsanız, başarısız bir denemenin ardından geri dönüşünüz olmayabilir. Her zaman önce bire bir kopya alın, tüm denemeleri kopya üzerinde yapın ve her yeni deneme için temiz bir kopyayla başlayın. Bu, başarısızlık durumunda elinizdeki tek şansı korur.

Dosyanın sadece yarısı kopyalandı, gerisini geri getirebilir misiniz?

Hayır, var olmayan veriyi geri getiremeyiz; bu fiziksel olarak imkansızdır. Truncated yani kesilmiş bir dosyada, kopyalanmamış kısım orada yoktur ve hiçbir yazılım onu yeniden üretemez. Ancak var olan kısım çoğu zaman bir işe yarar: bir fotoğrafın üst yarısı, bir videonun ilk dakikaları kurtarılabilir. Hedef, mevcut veriden en üst düzeyde yararlanmaktır.

Her bozuk dosya onarılabilir mi?

Hayır. Onarımın mümkün olması için asıl görüntü ya da kare verisinin fiziksel olarak orada olması gerekir. Yapısal bilgiler referanstan yeniden kurulabilir, ama içerik verisi üzerine yazıldıysa, fidye yazılımıyla şifrelendiyse ya da hiç kopyalanmadıysa, geri getirilecek bir şey yoktur. Biz her dosyayı inceleyip ne kadarının kurtarılabilir olduğuna dair dürüst bir değerlendirme veririz ve yapamayacağımız bir şeyi vaat etmeyiz.

Sonuç

Bozuk bir fotoğraf ya da video, ilk bakışta kaybedilmiş gibi görünse de, çoğu zaman içinde değerli verinin büyük kısmını hâlâ taşır. Önemli olan, doğru süreci, yani onarımı seçmek, asıl dosyayı korumak ve mümkünse aynı cihazdan sağlam bir referans dosya sağlamaktır. moov atom yeniden kurulabilir, JPEG ve RAW başlıkları onarılabilir, PSD'lerden düzleştirilmiş görüntüler çıkarılabilir; tüm bunlar için doğru olan tek şart, asıl içerik verisinin orada olmasıdır.

2003'ten bu yana Ankara Hacettepe Teknokent'te, tam olarak bu tür dosyalarla uğraşıyoruz ve her vakaya dürüst bir teşhisle başlıyoruz. Eğer açılmayan bir fotoğraf, video, RAW ya da PSD dosyanız varsa, üzerinde denemeler yapmadan önce bize ulaşın. Kartı ya da diski kullanmayı bırakın, ortamı bir kenara koyun ve İletişim sayfamızdan bizimle iletişime geçin. Size hangi verinin kurtarılabilir olduğunu net biçimde söyleyebilir, sürecin tamamını Hizmetler sayfamızda inceleyebilirsiniz.

Kaynaklar